Na początek małe ćwiczenie. Przeczytaj proszę poniższy opis i oceń od 0 do 5 jak bardzo do Ciebie pasuje (gdzie 0 to całkowicie nie pasuje, 5 – całkowicie pasuje):

Masz potrzebę by ludzie cię lubili i podziwiali, jednak jesteś osobą krytyczną wobec siebie. Masz pewne wady osobowości, ale potrafisz je kompensować tym, co jest w tobie dobre. Masz duże możliwości, które wciąż pozostają niewykorzystane.O ile na zewnątrz możesz wyglądać na osobę zdyscyplinowaną i opanowaną, wewnątrz często trapi cię niepewność i martwisz się o wiele spraw. Niekiedy masz poważne wątpliwości, czy twoja decyzja była dobra albo czy twoje czyny były właściwe. Lubisz pewną ilość zmian i różnorodności, a kiedy osaczają cię ograniczenia odczuwasz niezadowolenie. Cenisz sobie własną niezależność myślenia i nie przyjmujesz cudzych twierdzeń bez przekonujących dowodów. Życie nauczyło cię, aby nie przesadzać ze szczerością kiedy się przed kimś otwierasz. Czasem bywasz osobą otwartą na ludzi, przystępną i towarzyską, ale innym razem zamkniętą, ostrożną i zdystansowaną. Niektóre z twoich marzeń wydają się być nierealistyczne.”

Przejdźmy teraz do postaci Phineasa T. Barnuma. Urodził się on na początku XIX wieku, był właścicielem najsłynniejszego cyrku w USA. Autor takich cytatów jak: „Co minutę rodzi się klient” oraz „Każdy musi znaleźć coś dla siebie”. Obserwując pracę wróżek, zaobserwował interesujące zjawisko. Ponad sto lat później, w 1948 roku, zbadał je psycholog Bertram R. Forer.

Poprosił on studentów o wypełnienie testu osobowości. Po przeliczeniu wyników, przekazał każdemu z nich charakterystyki opisowe oraz poprosił o taka samą ocenę trafności, jaką wykonywałeś na początku. Studenci nie wiedzieli, że każdy otrzymał ten sam opis, ten sam, który czytałeś wcześniej. Okazało się, że średnia ocen trafności wyniosła aż 4,26. Dlaczego?

Powodem jest tzw. efekt Barnuma, inaczej nazywany efektem Forera lub horoskopowym. Ma miejsce w sytuacjach, gdy odnoszące się do dużych grup ludzi i ogólnikowe charakterystyki są traktowane jako indywidualne diagnozy. W późniejszych badaniach wykazano, że niemały wpływ na ocenę trafności opisu ma odnoszenie się w nim głównie do pozytywnych cech oraz autorytet autora.

W 1974 roku C.R. Snyder wykonał eksperyment odnoszący się do horoskopów. Grupa badanych została podzielona na trzy zespoły, w pierwszym z nich osoby nie podawały „eksperymentatorowi-astrologowi” żadnych informacji o sobie, w drugim udzieliły informacji o swoim miesiącu oraz roku urodzenia, w trzecim – pełną datę narodzin. Następnie każda osoba badana otrzymała specjalnie dla niej przygotowany horoskop oraz została poproszona o ocenę jego trafności za pomocą 5-punktowej skali. Jak się już domyślasz, każdy otrzymał taki sam opis. Okazało się, że ocena była uzależniona od przekonania badanych o stworzeniu danego horoskopu specjalnie dla niej. W grupie pierwszej średnia ocen wyniosła 3,24, w drugiej 3,76, natomiast w trzeciej 4,38.

Następnym razem, jak zobaczysz horoskop, zwróć uwagę na to, kto go napisał (odniesienie się do autorytetu) oraz jak bardzo ogólne występują w nim stwierdzenia. Moja osobista uwaga na koniec: przeczytaj horoskop przeznaczony dla każdego zodiaku, okaże się, że każdy nas jest trochę Bykiem, trochę Wagą, trochę Strzelcem, trochę Lwem, … (wymieniaj aż się skończą).

Bibliografia:

1. Carroll, R.T. (2005). Forer Effect.

Pozyskano z: http://www.staff.amu.edu.pl/~uamzpoip/diagnoza/wyklad/Barnum_ForerEffect.pdf

2. Dickson, D.H., Kelly, I.W. (1985). The ‚Barnum Effect’ in Personality Assessment: A Review of the Literature, Psychological Reports., 57, s. 367-382

3. Witkiewicz, T. (2013) „Zakazana Psychologia:Pomiędzy nauką a szarlatanerią. Tom I”, Bez Maski

Tagged with:
 
  • Martyna

    Świetny artykuł! Aż chyba sięgnę do Twojej bibliografii i sobie poczytam 🙂 Moje ulubione zapisy w horoskopach to np. prorocze: teraz uważaj na zdrowie! …gdy jest jesień i w zasadzie każdy powinien 😉

Set your Twitter account name in your settings to use the TwitterBar Section.